Ngày 12/8 theo giờ địa phương, trong phỏng vấn với L’Équipe, chủ nhân Quả bóng Vàng, ngôi sao Pháp Platini nói về cái nhìn của mình với bóng đá ngày nay.
Trước đó đã có vài hãng sản xuất đề xuất làm phim tài liệu cá nhân về ông. Vì sao lần này ông chấp nhận?
Platini: Người Mỹ và người Anh trước đó đúng là từng tìm tôi, nhưng họ quan tâm hơn đến chính trị và những chuyện ngoài bóng đá, chứ không phải cuộc đời tôi với tư cách cầu thủ. Phóng viên Pháp đôi khi đúng là hơi thích “làm chuyện”, nhưng họ giỏi hơn. (cười) Vì vậy trước đó tôi không đồng ý; sau đó tôi chủ động liên hệ Canal+. Tôi bảo họ: “Những người tôi gặp chẳng bao giờ nói với tôi về trải nghiệm ở UEFA hay FIFA; họ nói với tôi về bóng đá, về các trận của tôi, và về những cảm xúc tôi mang đến cho họ.” Đài đồng ý, thế là chúng tôi bắt đầu làm! Và tôi đã 71 tuổi. Nói ích kỷ một chút, tôi làm bộ phim tài liệu này cũng vì các cháu nội ngoại.
Trước đó ông từng xem những bộ phim tài liệu xuất sắc về các vận động viên vĩ đại chưa?
Platini: Tôi từng xem The Last Dance về Michael Jordan (công chiếu 2020), nhưng xem hai tập rồi tôi thôi. Khi phim kể những kiệt tác, những thành tựu vĩ đại của anh ấy, tôi rất thích! Nhưng vừa bắt đầu nói chuyện trong phòng thay đồ, tôi hết hứng. Có một câu thoại phim để lại ấn tượng rất sâu với tôi, từ The Man Who Shot Liberty Valance (John Ford đạo diễn năm 1962). Cuối phim, vị thượng nghị sĩ kể cuộc đời mình, nhưng ông kể sự thật chứ không phải huyền thoại. Phóng viên vứt bản thảo đi và nói: “Ở miền Tây nước Mỹ, khi huyền thoại và hiện thực cùng tồn tại, chúng tôi kể huyền thoại!” Vì vậy trong phim tài liệu, tôi muốn thấy huyền thoại. Tôi đã đến tuổi muốn nhìn thấy những điều tích cực.
Trong phim ông nói: “Cả đời tôi đều đối đầu với mọi người.” Vì sao nói vậy?
Platini: Mãi gần đây tôi mới nhận ra điều đó. Bạn đột nhiên nghĩ: “Sao mình khó ưa thế?” Rồi bạn phát hiện cả đời mình vẫn đối đầu với người khác: trong lớp đối đầu thầy cô, trên sân chơi, ngoài phố đối đầu người khác; đối đầu những đối thủ bạn muốn phá lưới; đối đầu bố mẹ trách mắng bạn; đối đầu hậu vệ; đối đầu thủ môn… Tóm lại là đối đầu với tất cả. Và điều mâu thuẫn nhất là bạn lại trưởng thành theo cách ấy trong một môn thể thao tập thể.
Chị ông từng đưa ra bức ảnh thời ông còn là giúp lễ nhà thờ lúc nhỏ, còn nhắc vẻ nghịch ngợm của ông khi ấy. Tính cách ấy có từ nhỏ sao?
Platini: Tính cách ấy không phải lúc nào cũng giúp tôi, nhất là ở trường. Năm 12 tuổi, cô giáo tiếng Anh gọi bố mẹ tôi đến trường và nói: “Tôi đang mang thai, tôi sợ vì con trai các vị mà tôi sẽ sẩy thai. Tôi không muốn cậu ấy nhìn tôi nữa.”
Sau này ông cũng từng đối đầu gay gắt với phóng viên?
Platini: Đánh giá người khác tất nhiên dễ hơn bị người khác đánh giá. Tôi không thể trở thành ông già hiền lành cái gì cũng nói “vâng”. Tôi có tính cách của mình; nếu họ làm tôi khó chịu, tôi sẽ đáp trả thẳng. Tôi sẽ phản kháng, không để người khác sai khiến. Tôi có thể nhận một bài báo chỉ trích — rồi sao? Một bài báo tồn tại nhiều nhất một hai ngày. Điều duy nhất tôi biết là tôi luôn là chính mình, giữ sự chính trực và tự nhiên. Trong World Cup 1982 tôi từng nói: “Nếu phóng viên có thể đến đây, thì đều nhờ ‘Công ty du lịch Platini’!” Câu ấy khiến họ vui muốn chết, khỏi cần tôi kể mức độ phóng đại thế nào. (cười) Bình thường họ chẳng có cơ hội như vậy, còn lần ấy họ có thể ở Tây Ban Nha cả tháng để đưa tin World Cup. Rồi họ về còn chỉ trích tôi thậm tệ. Chẳng thú vị lắm sao!
Tuy nhiên ông cũng xây dựng quan hệ rất đặc biệt với một số phóng viên?
Platini: Đúng vậy, ví dụ Thierry Roland. Ngày ông ấy mất tôi từng nói: “Thierry đã khiến cả nước Pháp tin tôi là cầu thủ xuất sắc; tôi chẳng bao giờ biết làm sao cảm ơn ông ấy cho đủ.” Còn chuyện giữa tôi và Jean-Philippe Réthacker cũng khái quát rất tốt tất cả. Ông ấy là phóng viên xuất sắc của L’Équipe. Chúng tôi đã cãi nhau bốn năm năm. Một hôm — khi ấy ông ấy đã già — chúng tôi cùng xuống cầu thang. Tôi thấy ông ấy đi khập khiễng phía sau, đột nhiên thấy rất buồn. Thế là tôi quay lại hỏi: “Jean-Philippe, rốt cuộc chúng ta cãi nhau vì cái gì?” Ông ấy đáp: “Tôi không biết…” Tôi nói: “Vậy tôi cũng không biết!” Thế là chúng tôi bắt tay, chuyện ấy kết thúc. Khi ấy ông ấy chắc cho tôi khoảng 3 điểm trên L’Équipe, còn tôi nghĩ mình phải được 6. (cười) Trong sự nghiệp, người ta đúng là dễ nhạy cảm, dễ tính toán.
Vì sao ông kết thúc sự nghiệp sớm thế? Khi ấy còn chưa đến sinh nhật 32 tuổi.
Platini: Rất đơn giản, vì động cơ đã hết xăng. Một hôm — trong phim tài liệu cũng thể hiện rất tốt cảnh ấy — chúng tôi đại diện Juventus đối đầu Sampdoria, còn họ chơi chiến thuật đẩy việt vị. Có người chuyền bóng qua hàng thủ, tôi đuổi theo bóng rồi bắt đầu chạy. Ban đầu tôi dẫn đối phương 5 mét. Nhưng khi chạy đến vòng 16m50, tôi lại đã chậm hơn 5 mét. Điều đó khiến tôi rất khó chịu! Tôi tự nói với mình: “Đến lúc dừng đá bóng rồi.” (cười)
Tuy nhiên Marseille khi ấy rất muốn ký ông. Ngay cả Bernard Tapie cũng không thuyết phục được ông cố thêm một chút sao?
Platini: Không. Chiêu ấy với tôi vô dụng. Cuối cùng tôi nói thẳng: “Bernard, đừng làm phiền tôi nữa!”
Từ phim tài liệu có thể thấy ông dường như không hợp để làm HLV. Nhưng sau đó ông lại nhanh chóng trở thành HLV trưởng đội tuyển Pháp?
Platini: Họ mời tôi, tôi nhận lời. Nhưng điều ấy không hợp với tôi. Khi tôi còn là HLV trưởng đội Pháp, Real Madrid từng liên hệ tôi, và không ít đội khác cũng tìm tôi. Nhưng tôi nghĩ trong quá trình trận đấu HLV thực ra không quan trọng đến thế. Trước và sau trận tất nhiên quan trọng, nhưng trong lúc trận đang diễn ra… Bạn sẽ nghĩ: “Nếu để Papin ghi một bàn, tôi là HLV giỏi nhất thế giới; nhưng nếu anh ấy đá hỏng phạt đền, tôi là kẻ ngu nhất thế giới.” Vấn đề là từ đầu đến cuối bạn ngồi đó, chẳng động gì. HLV đẳng cấp hàng đầu trước hết là nhà tâm lý học. Và giờ càng đúng vậy, vì cầu thủ có lòng tự trọng, lợi ích cá nhân, còn yếu tố tiền bạc… Nhưng nếu chỉ nhìn kết quả cuối cùng, HLV thực ra không có tác dụng lớn đến thế. Tất nhiên sau trận ông ấy có thể bảo truyền thông: “Tôi để anh ấy vào từ ghế dự bị, quả nhiên đúng lựa chọn, các anh xem bàn anh ấy ghi! Ai nghĩ ra được kiểu thay người ấy?” Nhưng đó hoàn toàn là nói bừa! (cười)
Sau đó ông nhận việc bình luận bóng đá của Canal+?
Platini: Đó là cách để tôi ở lại thế giới bóng đá. Không cần làm HLV, cũng không cần làm nhà quản lý, đồng thời vẫn có thể đến vài sân xem, gặp lại bạn cũ. Điều tôi chủ yếu muốn làm là giáo dục bóng đá. Tôi không ngồi đó bảo mọi người: “Người này chuyền cho người kia, hoặc chuyền cho người khác.” Mà muốn giải thích: vì sao anh ấy chuyền quả bóng ấy? Anh ấy chuyền thế nào? Cách tôi nói chuyện như thể đối diện với tất cả HLV làm công tác đào tạo trẻ nghiệp dư. Sau đó tôi bắt đầu sau trận trực tiếp đặt câu hỏi trước ống kính với một số HLV, và những câu hỏi ấy thường khiến họ rơi vào thế ngượng. Vì vậy cuối cùng tôi vẫn chọn dừng công việc ấy.
Sau đó còn vài đài truyền hình và phát thanh mời ông. Vì sao ông chẳng bao giờ trở lại lĩnh vực ấy?
Platini: Tôi đã làm hết rồi. Tôi không muốn lặp lại việc mình đã làm, cũng không muốn mãi bám lấy quá khứ. Tôi muốn thấy điều mới, điều khác, điều có sáng tạo. Đó cũng là thói quen nghề nghiệp. Suốt thời trẻ với tư cách cầu thủ tôi sống như vậy: quên trận đã kết thúc, chỉ nghĩ trận tiếp theo… vì trận tiếp theo mới là quan trọng nhất.
Ông có xem Ligue 1 không?
Platini: Tôi đăng ký Ligue 1+. Tôi thấy trong đó chỉ toàn trận hay, vì tôi chú ý đến cầu thủ, và Pháp có hệ thống đào tạo trẻ trình độ rất cao. Chúng ta đòi hỏi giải đấu của mình quá khắt khe. Tôi không thấy bóng đá Pháp rốt cuộc có vấn đề gì.
Thiếu doanh thu bản quyền truyền hình cũng đồng nghĩa thiếu tiền…
Platini: Khi tôi đá bóng, chẳng có truyền hình phát sóng. Thế có vấn đề gì? Cuối cùng mỗi CLB trả được bao nhiêu lương thì quyết định thu nhập cầu thủ. Thứ mang lại thay đổi lớn thật sự là Bosman Ruling năm 1995 — nó để ai cũng có thể mua bất kỳ ai không giới hạn. Cuộc cải cách ấy gây ảnh hưởng thảm họa tới triết lý bóng đá. Tôi không thích từ “hạn ngạch”, nhưng tôi nghĩ có thể học cách làm của ngành văn hóa hoặc phát thanh, ví dụ quy định 50% bài hát phải là bài hát Pháp.
Với giới trẻ ngày nay, ông đại diện cho điều gì?
Platini: Trẻ con bây giờ chẳng biết tôi là ai. Nhưng khi bố mẹ bảo chúng: “Ông này từng đoạt ba Quả bóng Vàng đấy.” mắt chúng sẽ sáng lên. Ngày nay Quả bóng Vàng mới là danh hiệu tối cao, chứ không phải toàn bộ vinh dự và thành tựu nghề nghiệp của cầu thủ. Giá trị thời chúng tôi hơi khác với cầu thủ hiện nay. Chúng tôi đá vì đội, vì CĐV. Cầu thủ giờ nói: “Tôi muốn ghi vào lịch sử.” Họ không thật sự gắn bó với một CLB nào, cũng không thật sự thuộc về một nhóm CĐV nào. Bóng đá chuyên nghiệp ngày nay, nói cho cùng chỉ là thương hiệu và lính đánh thuê, thế thôi!
Thời còn là cầu thủ ông chưa từng phát biểu chính trị như Mbappé ngày nay. Vì thời đại khác, hay vì tính cách cá nhân khác?
Platini: Khi ấy vận động viên chẳng khiến nhiều người quan tâm, cũng chẳng có ảnh hưởng xã hội gì. Dù sao tôi vẫn có một nguyên tắc: tôi chẳng bao giờ nói chính trị, cũng chẳng nói tôn giáo. Đó đều là chủ đề rất cá nhân. Ví dụ tôi luôn từ chối tham gia chương trình 7 sur 7, vì khi ấy nó được xem như một “nghi thức khởi đầu”. Tôi nói gì thực ra không quan trọng, nhưng người khác sẽ đánh giá cách tôi thể hiện. Nước Pháp thời ấy không phải quốc gia đặc biệt say mê bóng đá. Người ta sẽ đánh giá một cầu thủ bóng đá, mà cầu thủ ấy chưa chắc đã là một diễn giả xuất sắc.
Ông thường nhắc từ “bị đánh giá”. Khi ấy ông có sợ người khác đánh giá mình không?
Platini: Không… Chỉ là thời ấy người ta cho rằng vận động viên đều là những kẻ đầu óc đơn giản. Thập niên 1970, thể thao chẳng có địa vị xã hội gì, bóng đá cũng vậy. Thể thao không được công nhận. Nếu muốn ngủ với một cô gái, bạn thậm chí không thể bảo cô ấy mình là cầu thủ bóng đá, vì nghe rất kém sang. Ở Pháp, một vận động viên từng thuộc loại người địa vị thấp nhất có thể tồn tại trên đời.
Ngày nay sức khỏe tinh thần trong bóng đá không còn là chủ đề cấm kỵ. Nếu quay lại quá khứ, ông có từng có lúc muốn nói: “Tôi không phải siêu anh hùng, tôi cũng có lúc mong manh”?
Platini: Người như tôi thì không thể nói câu ấy. Nghe sẽ giống như đang khóc lóc. Vì dù bạn có muốn thừa nhận hay không, với mọi người chúng tôi chính là siêu anh hùng. Và siêu anh hùng không thể có điểm yếu.
Tuy nhiên, luôn đóng vai ấy cũng không phải lúc nào cũng dễ.
Platini: Đúng, thật sự không dễ, nhưng bạn sẽ không nói ra những điều ấy. Tôi từng bị ghen tị, nên tôi sẽ không để lộ điểm yếu trước đối thủ hay những người không thích tôi. Tôi lớn lên trong nền giáo dục cứng rắn thậm chí khắc nghiệt. Gia đình tôi rất hạnh phúc, nhưng cũng rất nghiêm. Chẳng bao giờ có ai nói với tôi “chúng tôi tự hào về con”. Trong lòng họ nghĩ vậy, tôi cũng cảm nhận được, nhưng họ chẳng bao giờ nói thành lời.
Ông có hiểu vì sao cầu thủ ngày nay cần thoát khỏi ràng buộc ấy không? Trước áp lực hiện nay, đôi khi mãi dồn nén cảm xúc đã khiến người ta khó chịu nổi.
Platini: Không thể hiểu. Đó là con đường chính họ đã chọn, giờ họ phải chịu hậu quả tương ứng. Đó chính là cái giá của danh tiếng, vinh quang và tiền bạc. Nếu họ không chịu nổi thì hãy làm việc khác. Dù sao, một cầu thủ cuối cùng được đánh giá theo phong độ và thành tích trên sân, chứ không theo trạng thái cảm xúc, cũng không theo những gì anh ấy nói trước truyền thông. Giờ khi muốn hiểu một cầu thủ, tôi xem các trận của anh ấy. Mọi thứ khác, tôi không quan tâm.
Ông đánh giá thế nào về trải nghiệm làm việc tại UEFA, và sau đó tranh cử Chủ tịch FIFA?
Platini: Khi ấy bạn thật sự đang làm chính trị! Bạn phải đi xin người khác bỏ phiếu cho mình. Điều đó khiến tôi thấy rất lạ, vì trước đó người ta luôn tìm tôi, bảo tôi làm đủ thứ, chứ không phải ngược lại tôi đi xin người khác. Trải nghiệm ấy khiến tôi thay đổi đôi chút; tôi trở nên khéo léo hơn. Thực ra không dễ, vì trước đó tôi rất thích làm người hơi độc đoán, thích ra lệnh. (mỉm cười) Trước đó bạn chính là Michel Platini, chẳng ai đến làm phiền bạn. Nhưng đến lúc ấy, bạn như phải ra chiến trường, gặp đủ loại “vỏ chuối”, cùng mọi thứ đi kèm quá trình bầu cử.
Trải nghiệm làm việc tại các cơ quan quản lý bóng đá trong bộ phim tài liệu này chỉ chiếm một trong sáu tập…
Platini: Tôi muốn bộ phim kể toàn bộ sự nghiệp bóng đá của tôi; điều đó với tôi rất quan trọng. Đúng, trải nghiệm ở cơ quan quản lý bóng đá đúng là một phần cuộc đời tôi, nhưng cũng chỉ vậy thôi…
Tuy nhiên từ hình ảnh có thể thấy, khi ông được bầu làm Chủ tịch UEFA đúng là khoảnh khắc khiến ông vô cùng tự hào?
Platini: Đúng vậy. Nhưng tôi không thích những câu chuyện kết thúc bi thảm.