Mùa 2026 với bóng chuyền nam Trung Quốc rõ ràng là một năm đầy cảm giác thất bại. Hành trình giải liên đoàn các quốc gia đá xong, cả đội chỉ có một trận thắng. Ở giải vô địch châu Á, đội thua bóng chuyền nam Hàn Quốc ở vòng loại trực tiếp và tiếc nuối bị loại. Đến Asian Games, đội không bước lên bục, chỉ đứng thứ tư, lập mức thấp mới của những năm gần đây. Một loạt thành tích tệ bày ra trước mắt, cổ động viên cũng không nhịn được mà hỏi: bóng chuyền nam Trung Quốc rốt cuộc sao rồi?
Bàn nguyên nhân thua, không ít cổ động viên lập tức chĩa vào hai điểm. Một là nền tảng cơ bản của cầu thủ yếu. Hai là trình chỉ đạo của huấn luyện viên ngoại có hạn. Nhưng trận này qua trận khác, càng nhiều người rơi vào bi quan, cảm thấy dù bỏ bao nhiêu nguồn lực, đội này cũng khó có thành tích như ý. Đầu tư và hồi báo lệch nghiêm trọng. Đó chính là gốc của sự thất vọng.
Vấn đề trên sân, thể hiện trực quan nhất là nền tảng cơ bản. Nhiều cầu thủ dưới cường độ đối kháng cao thì chuyền một dao động rất lớn, xử lý bóng nhỏ thô, điểm then chốt liên tục mắc lỗi sơ đẳng. Đây không phải chuyện tập trung ngắn hạn sửa nhanh được, mà là điểm yếu để lại từ thời thiếu niên. Vào đội tuyển rồi mới muốn đắp lại thói quen kỹ thuật thì độ khó cực lớn, trí nhớ cơ bắp rất khó đổi. Đến lúc trận đấu căng, những khiếm khuyết kỹ thuật ngày thường giấu đi sẽ lộ ra hết.
Cách chỉ đạo của huấn luyện viên ngoại cũng đầy tranh cãi. Cổ động viên nhìn khác nhau. Một phần cho rằng ý tưởng chiến thuật của huấn luyện viên ngoại không hợp đặc điểm cầu thủ trong nước, khả năng điều chỉnh tại chỗ không đủ, cách xếp quân ở thời khắc then chốt của giải lớn có vấn đề. Nhưng cũng có người cho rằng dù thiết kế chiến thuật của huấn luyện viên có hay đến đâu, nền tảng cầu thủ không theo kịp thì chiến thuật cũng không thực thi được. Huấn luyện viên có thể chỉnh chiến thuật, kéo sĩ khí, nhưng không thể trong thời gian ngắn bù nền kỹ thuật mà cầu thủ thiếu nhiều năm.
Vấn đề sâu hơn nằm ở hệ thống đáy của việc đào tạo người. Đào tạo trẻ bóng chuyền trong nước khi chọn người thường ưu tiên chiều cao, dễ bỏ qua việc mài những kỹ thuật nền như chuyền một, phòng ngự, nối bóng nhỏ. Cơ hội cọ xát ở giải trẻ lệch ít, cầu thủ trẻ thiếu phép thử của trận đấu cường độ cao. Khi lên đội người lớn, gặp đội mạnh châu Á, khoảng cách về nhịp độ, phán đoán và nối bóng nhỏ bị phóng đại vô hạn.
Cạnh tranh làng bóng chuyền châu Á vẫn đang nâng cấp. Nhật Bản, Hàn Quốc và các đội khác liên tục có nhân tài trẻ, hệ thống kỹ chiến thuật chín và ổn. Nhìn lại phía mình, độ dày dự trữ người không đủ, số cầu thủ gánh trụ ổn định có hạn. Dù liên tục bỏ tiền, mời huấn luyện viên ngoại, nếu đào tạo trẻ ở tầng đáy không đổi thực chất, thành tích đội tuyển người lớn rất khó có bước phá liên tục.
Thua liên tiếp cũng khiến nhiều cổ động viên dần mất kỳ vọng. Mọi người không phải không chấp nhận thua, mà là không thấy dấu hiệu đội tiến bộ ổn định. Muốn phá thế bí hiện tại, tuyệt đối không phải chỉ đổi huấn luyện viên hay chỉnh vài cầu thủ là xong. Đây là một công trình phải cày lâu, cần tĩnh tâm hoàn thiện hệ đào tạo trẻ, coi trọng tập kỹ thuật nền, cho cầu thủ trẻ thêm không gian lớn lên.
Bóng chuyền nam Trung Quốc muốn ra khỏi đáy chắc chắn không phải chuyện dễ. Đường phía trước còn dài. Cả môn cần tĩnh tâm, từng chút bù điểm yếu, thì mới có thể ở các giải sau này từ từ đón được sự thay đổi.
